Εξαιρετικά δυνατά και απίστευτα κοντά (2)

Ο Όσκαρ Σελ είναι ένας εννιάχρονος «αλλόκοτος» νεαρός που ζει με τη μητέρα του σε ένα διαμέρισμα στο Μανχάταν. Στο απέναντι κτίριο ζει η γιαγιά του, από τη μεριά του πατέρα του, που έχει επιζήσει από το βομβαρδισμό της Δρέσδης. Οι άντρες της οικογένειας απόντες. Ο παππούς, επιζών κι αυτός της Δρέσδης, γλύπτης που «έχασε» κάποτε τις λέξεις του και έκτοτε επικοινωνεί με σημειώματα γραμμένα σε τετράδια, τοίχους, πατώματα, σώματα. Εγκατέλειψε τη γιαγιά όταν αυτή του ανακοίνωσε πως είναι έγκυος: η εγκυμοσύνη ήταν εκτός των κανόνων πάνω στους οποίους βάσιζαν την κοινή τους ζωή. 

Ο πατέρας, πάλι, σκοτώθηκε στην αεροπορική επίθεση στους δίδυμους πύργους. 

Ο Όσκαρ έχει εξαιρετική ευφυΐα, φοράει μόνο άσπρα, αποφεύγει τα παιδιά της ηλικίας του και προτιμά την παρέα των μεγάλων, κρατάει σε ένα ντοσιέ εικόνες από τα Πράγματα Που Του Έχουν Συμβεί, δυσκολεύεται να κοιμηθεί και να διαχειριστεί τα συναισθήματά του, φτιάχνει κοσμήματα και σχεδιάζει ευφάνταστες εφευρέσεις, συλλέγει σπάνια νομίσματα και πεταλούδες που πέθαναν από φυσικά αίτια, χαρακτηρίζει τα συμβάντα «εξαιρετικά» και «απίστευτα», γράφει γράμματα στους επιστήμονες που θαυμάζει, ψάχνει στο Διαδίκτυο τις άγνωστες λέξεις, διαβάζει Στίβεν Χόκινγκ και θυμώνει με τη μητέρα του που πότε-πότε γελάει. 

Μετά το θάνατο του πατέρα του, βουλιαγμένος στην απελπισία της παράλογης απουσίας του, βρίσκει μέσα στα πράγματά του ένα γαλάζιο φάκελο που γράφει πάνω Μπλακ και περιέχει ένα κλειδί. Ο Όσκαρ φοράει το κλειδί στο λαιμό του κι αποφασίζει να ψάξει όλους τους 472 Μπλακ και τις 161.999.999 κλειδαριές που βρίσκονται στη Νέα Υόρκη. Αρνείται πεισματικά να ακολουθήσει τη συμβουλή του μισητού θεραπευτή του που προτείνει «Νομίζεις πως μπορεί να βγει κάτι καλό από το θάνατο του πατέρα σου;». Εκείνος προτιμά να προσπαθήσει να τον ξανανιώσει κοντά του. 

Ο συγγραφέας, προκειμένου να στήσει την ιστορία του, χρησιμοποιεί τρεις αφηγητές που όλοι αγωνίζονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους: τον Όσκαρ, που τριγυρίζει στην πόλη και περιγράφει σχεδόν αποστασιοποιημένα την καθημερινότητά του και την αποστολή του να ταιριάξει το κλειδί· τη γιαγιά, που του γράφει γράμματα προσπαθώντας πρωτίστως να καταλάβει η ίδια το διότι όλων αυτών που έκανε και των άλλων που απέφυγε· τον παππού, που γράφει κι αυτός γράμματα αλλά απευθύνεται στο παιδί του που πρόλαβε να εγκαταλείψει αγέννητο και δεν πρόλαβε ποτέ να γνωρίσει. 

Οι άνθρωποι αυτοί υποφέρουν από τις αναίτιες και ανεξήγητες προσχεδιασμένες μαζικές καταστροφές που χαρακτήρισαν την εποχή τους: τον βομβαρδισμό της Δρέσδης όταν ο πόλεμος είχε ήδη κριθεί, την ατομική βόμβα στην ανύποπτη Χιροσίμα και την επίθεση στους δίδυμους πύργους της «αθώας» Νέας Υόρκης. Ο Φόερ συμπλέκει τις τρεις ιστορικές στιγμές, αναδεικνύοντας έτσι την ανημποριά των εμπλεκομένων να συνεχίσουν να ζουν χωρίς πρώτα να δικαιολογήσουν με κάποιο τρόπο στις συνειδήσεις τους το παράλογο των αδικαίωτων θανάτων. 

Πέρα όμως από τους ήρωες του βιβλίου, θεωρώ πως το σχόλιο του συγγραφέα πάνω στο «εξαιρετικό» και το «απίστευτο» της αναίτιας τραγωδίας αφορά όλους εμάς τους πολίτες του σύγχρονου πολιτισμένου κόσμου που στερημένοι από το παρωχημένο στις μέρες μας μαξιλαράκι της πίστης, σε θρησκείες, ιδεολογίες, ηθικές, δυσκολευόμαστε όλο και περισσότερο να διαχειριστούμε συναισθηματικά και να αποδεχτούμε στο τέλος το αμετάκλητο και μαζί αδιανόητο της μαζικής βίας. 

O λόγος του Φόερ είναι ευθύς και λιτός, δεν καταδέχεται να εκβιάσει το συναίσθημα με λέξεις παρά το εκμαιεύει μέσα από τα γεγονότα, δεν επιτρέπει στους ήρωές του να κλάψουν για να τους λυπηθούμε και δε μας παραπλανά με «λογοτεχνίστικες» ευκολίες. 

Μόνο στο τέλος, αφού τα τακτοποιεί όλα όσο καλύτερα του επιτρέπεται, αφήνει μια χαραμάδα για να μπορούμε να συνεχίσουμε να ονειρευόμαστε παρόλη τη Δρέσδη, τη Χιροσίμα, τη Νέα Υόρκη: πως αν τα πράγματα είχαν γίνει διαφορετικά τότε όλοι θα μπορούσαμε να ήμαστε «σώοι κι ασφαλείς». 

Φράσεις από το βιβλίο.
«Μερικές φορές σκέφτομαι πόσο αλλόκοτο θα ήταν να υπήρχε ένας ουρανοξύστης που θα κινιόταν πάνω κάτω ενώ το ασανσέρ του θα έμενε ακίνητο».
«Δεν είχα κάνει κάτι κακό. Και αν είχα κάνει, δεν το καταλάβαινα. Και σίγουρα δεν το είχα κάνει επίτηδες».
«Πού όμως βρίσκεται η αρχή; Και ποια είναι τα πάντα;»
«Ελπίζω μια μέρα να έχεις την εμπειρία να κάνεις κάτι που δεν καταλαβαίνεις για κάποιον που αγαπάς».
«Δεν ήθελα να μάθω αν μπορούσε να με αγαπήσει. Ήθελα να μάθω αν μπορούσε να με χρειάζεται».
«Μπορεί και να μη μου άρεσε, απλώς εκείνη τη στιγμή να το είχα ανάγκη».
«Ήξερα όμως, στην πιο προστατευμένη γωνιά της καρδιάς μου, την αλήθεια».
«…μερικές φορές ακούω τα κόκαλά μου να ζορίζονται κάτω από το βάρος όλων των ζωών που δεν έζησα».
«Μα δεν μπορώ να πάρω πίσω τα πράγματα που δεν έκανα ποτέ».
«Υπάρχει κάτι που να του αξίζει λιγότερο να καταστραφεί;».
«Και πώς λες σ’ αγαπώ σε κάποιον που αγαπάς;».

Πηγή: http://www.bookpress.γρ

Εξαιρετικά δυνατά και απίστευτα κοντά (3)

του Δημήτρη Αθηνάκη 

Αρχίζοντας παράδοξα: Πόσες φορές χρειάζεται να δεις και να ξαναδείς μία σελίδα για να καταλάβεις αυτό που διαβάζεις; Στο καινούργιο μυθιστόρημα του Τζόναθαν Σάφραν Φόερ μπορεί να μείνεις γι’ αρκετή ώρα μπροστά σε μια σελίδα, όχι γιατί υπάρχει η πιθανότητα να μην καταλαβαίνεις γρυ απ’ όσα διαμείβονται εκεί, αλλά γιατί πολύ απλά αποτελούν ένα ανελέητο έργο τέχνης. Αυτό το μυθιστόρημα είναι από κείνα τα βιβλία που είναι δύσκολο για τον αναγνώστη να ξεχωρίσει την αφήγηση καθαυτήν απ’ τα μέσα που ο συγγραφέας χρησιμοποιεί.

Η ευκολία του Φόερ να γράψει μια αλληγορία πάνω σ’ ένα θέμα που ολοκληρωτικά έχει δημιουργήσει πληγές σε μια κοινωνία είναι εμφανής. Το ίδιο εμφανή είναι και τα συμβολικά στοιχεία που χρησιμοποίησε στην «ανάστατη» αφήγησή του. Επιστρατεύοντας τεχνικές για να ενεργοποιήσει τον νου και το μάτι του αναγνώστη, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει πολλές δυσκολίες, ο συγγραφέας κατορθώνει να μιλήσει για την 11η Σεπτεμβρίου δίχως να φοβηθεί ούτε λεπτό να εκθέσει την πληγωμένη υπερδύναμη και να εκτεθεί ο ίδιος ως μέλος της.

Ο μικρός και ορφανός από πατέρα πια Όσκαρ αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα ενός έργου που παραβάλλει τον βομβαρδισμό της Δρέσδης με την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους. Αυτή η μανία δεν εδράζεται τόσο στα περιγραφόμενα όσο στον τρόπο που ο Φόερ διαλέγει να χρησιμοποιήσει εικόνες, ενωμένα και ακατανόητα τυπογραφικά στοιχεία, κυκλωμένες ή τεράστιες στο μέγεθος λέξεις ή ακόμα ακόμα και αφηγηματικά τεχνάσματα που ενεργοποιούν το θυμικό του αναγνώστη.

Όταν η εννιάχρονη ιδιοφυΐα εξερευνά το ίντερνετ και διαβάζει Στίβεν Χόκινγκ, τον σημαντικότερο επιστήμονα του καιρού μας, ο Φόερ προτυπώνει αναντίρρητα τα σημεία των καιρών καταθέτοντας μια θέση απ’ την οποία δύσκολα ο ίδιος θα υποχωρούσε. Το ότι εντάσσει και το στοιχείο του μυστηρίου στο κείμενό του, με την αναζήτηση του νοήματος του κλειδιού που βρήκε στο σακάκι του πατέρα του μέσα σ’ έναν φάκελο που περιείχε και μια σελίδα με μια λέξη, ο οποίος σαν να του αναθέτει το κυνήγι του κρυμμένου θησαυρού, είναι ένα τέχνασμα του συγγραφέα αποσκοπώντας να δικαιολογήσει, αφενός, το γεγονός πως το μυαλό του Όσκαρ δεν σταματά στιγμή να λειτουργεί εντατικά και, αφετέρου, να δείξει την απώλεια που το παιδί αδιάλειπτα αισθάνεται.

Και όχι μόνο την απώλεια αλλά και τις βαθιές τύψεις. Είναι εκείνος που δεν απάντησε στα αγωνιώδη τηλεφωνήματα του πατέρα του απ’ το φλεγόμενο κτίριο γιατί φοβόταν. Και είναι τώρα αυτός που αναζητά τη λύση σε ολόκληρη τη Νέα Υόρκη, ψάχνοντας αδιάκοπα έναν τρόπο να συναντήσει τις Ευμενίδες, να διώξει από πάνω του τον πόνο που κουβαλά, τη διαρκή ματαίωση απ’ τον κόσμο που προσπαθεί ο μικρός να καταλάβει και απ’ τον κόσμο που δεν βρίσκει την έξοδο.

Η εμπλοκή του πολιτικού με το ατομικό, δίχως πατριωτικές εξάρσεις και ξενοφοβικούς αφορισμούς, όπως φαίνεται απ’ τα λόγια του μικρού Όσκαρ αλλά και από τα γράμματα του παππού του προς τον πατέρα του που εγκατέλειψε προτού αυτός γεννηθεί αλλά και απ’ τις συνομιλίες μέσω γουόκι-τόκι με τη γιαγιά του που μένει στην απέναντι πολυκατοικία, τα οποία διακόπτουν την ταραγμένη αφήγηση του παιδιού, φωτίζουν εκείνα που αυτό αφηγείται. Ειδικά οι εξιστορήσεις της γιαγιάς είναι που δημιουργούν τις αναλογίες της Δρέσδης και της 11/9, και αναφορικά με τα γεγονότα και σχετικά με τα ανεπούλωτα τραύματα που άφησαν στους εμπλεκόμενους.

Ο αγώνας της μητέρας του Όσκαρ να αναδημιουργήσει τη ζωή της αναζητώντας νέο σύντροφο, τον οποίο γνωρίζει στις συναντήσεις για τα θύματα της επίθεσης, τον οποίο ο μικρός βλέπει ως υποκατάστατο του χαμένου του πατέρα, συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια της γιαγιάς να ανασυστήσει τη διαλυμένη οικογένεια, κι αυτό με τη σειρά του να γίνει σύμβολο της ανασυγκρότησης της αμερικανικής κοινωνίας μετά την 11/9.

Η παλινδρόμηση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν είναι ένας τρόπος να δικαιολογηθεί, απ’ τη μια, η προσπάθεια να επουλωθούν, με μια δόση ελαφρότητας, οι πληγές της αμερικανικής κοινωνίας και, απ’ την άλλη, να σκιαγραφηθεί η αναμφίβολη ενότητα και συνέχεια της σκληρής Ιστορίας του περασμένου και των πρώτων χρόνων του τρέχοντος αιώνα. Όπως και να ’χει, το βιβλίο είναι ένας πνιγμένος λυγμός, ένα σιωπηλό πένθος για μια ανεπίστροφη απώλεια.

Κλείνοντας, η αγκαλιά που θέλει να προσφέρει ο Όσκαρ Σελ σ’ όσους πληγώθηκαν απ’ τον βομβαρδισμό των Δίδυμων Πύργων είναι η ίδια αγκαλιά που θέλει να προσφέρει ο Φόερ στον αναγνώστη. Χαρά στο κουράγιο της Ελένης Ηλιοπούλου, η οποία κατάφερε να αποδώσει το κείμενο στη γλώσσα μας σε όλο του το εύρος χωρίς ούτε μια στιγμή να αφήσει τον αναγνώστη στην ησυχία του!

Δελτίο Λέσχης Ανάγνωσης"Βιβλιοτρόπιο" Νοέμβριος 2012 (1)

Από σήμερα το ιστολόγιο της Λέσχης Ανάγνωσης "Βιβλιοτρόπιο" εγκαινιάζει την έκδοση ενός δελτίου που στόχο θα έχει να συγκεντρώνει ειδήσεις, συνεντεύξεις και άρθρα γύρω από το βιβλίο και τους συγγραφείς, οι οποίες έχουν δημοσιευτεί στον τύπο ή στο διαδίκτυο και που κατά την άποψή μας αξίζουν της προσοχής μας. Θα γίνει προσπάθεια το δελτίο να ανανεώνεται κάθε δεκαπενθήμερο.

Στο Δελτίο Νομεβρίου
- Ο Μένης Κουμανταρέας αυτοβιογραφείται μέσα από μια ανέκδοτη ομιλία του
- Ο Ιταλός συγγραφέας βραβευμένος με το βραβείο Premio Strega Νικολό Αμανίτι βρέθηκε στον Ιανό και συνομίλησε με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη
- Δεν είναι όλες οι βιβλιοθήλες όπως τις ξέρουμε αυστηρές, απ΄ροσιτες και υποφωτισμένες. Υπάρχουν και οι "ελεύθερες" βιβλιοθήκες
- Το βραβείο Γκονκούρ στο Ζερόμ Φεραρί
- Ένα φωτογραφικό αφιέρωμα στους συγγραφείς και στις γραφομηχανές τους και
Ο Κώστας Κατσουλάρης αναρωτιέται τι είναι ένα καλό βιβλίο;

Δελτίο Λέσχης Ανάγνωσης"Βιβλιοτρόπιο" Νοέμβριος 2012 (1)

Εξαιρετικά δυνατά απίστευτα κοντά (1)

Εγώ γύρισα στις μπροστινές σελίδες και έδειξα αυτή που έγραφε, "Χα, χα, χα" Εκείνη γύρισε στις πίσω κι έδειξε "Σε παρακαλώ, παντρέψου με" εγώ γύρισα στις μπροστινές κι έδειξα "Συγγνώμη, δεν έχω ψιλα". Εκείνη γύρισε στι πίσω κι έδειξε "Σε παρακαλώ, παντρέψου με". Εγώ γύρισα στις μπροστινές κι έδειξα "Δεν είμαι σίγουρος, αλλά εί8ναι αργά".Εκείνη στις πίσω κι έδειξε "Σε παρακαλώ, παντρέψου με", αλλά αυτή τη φορά ακούμπησε το δακτυλό της στο "παρακαλώ" σαν να ήθελε να κρατη΄σει τη σελίδα στη θέση της και να σταματήσει τη συζήτηση ή σαν να ήθελε να διαπεράσει τη λέξη και να φτάσει σ' αυτό που πραγματικά ήθελε να πει. Σκέφτηκα τη ζωή, τη ζωή μου, τα αδιέξοδα, τις μικρές συμπτώσεις, τους ίσκιους των ξυπνητηριών πάνω στα κομοδίνα. Σκέφτηκα τις ασήμαντες νίκες μου κι όλα όσα είχα δει να καταστρέφονται, είχα κολυμπήσει μέσα σε γούνες μινκ στο κρεβάτι των γονιών μου τα βράδια που εκείνοι είχαν κόσμο στο κάτω πάτωμα, είχα χάσει το μονάδικό άτομο με το οποίο θα μπορύσα να μοιραστώ τη μοναδική ζωή μου, είχα αφήσει πίσω μου χίλους τόνους μάρμαρο, θα μπορούσα να είχα απελευθερώσει γλυπτά, θα μπορούσα να είχα απελευθερώσει τον εαυτό μου από το μάρμαρο του εαυτού μου. Είχα βιώσει τη χαρά αλλά΄όχι αρκετά, είναι ποτέ αρκετή η χαρά; Το τέλος του πόνου δεν δικαιώνει τον πόνο, οπότε ο πόνος δεν τεέιώνιε ποτέ, πόσο αποτυχημένος είμαι σκέφτηκα, πόσο ανόητος, πόσο χαζός και περιορισμένος, πόσο ανάξιος, πόσο καθηλωμένος και αξιολύπητος, πόσο ανήμπορος. Κανένα από τα κατοικιδιά μου δεν ξέρει το όνομά του, τι σόι άνθρωπος είμαι εγώ; Σήκωσα το δάκτυλό της σαν βελόνα του πικάπ και γύρισα μία μία τις σελίδες προς τα πίσω: Βοήθεια. 

Το σκοτεινό παρελθόν της δολοφονίας του Τρότσκι

Φαινομενικά καμία σχέση δεν συνδέει έναν σύγχρονο Κουβανό με μια πολιτική δολοφονία του 1940. Στην Κούβα του Φιντέλ Κάστρο ελάχιστοι γνώριζαν για το έργο του Λέον Τρότσκι, καθώς οι απόψεις του θεωρούνταν αιρετικές - άρα και δυνάμει ενοχοποιητικές - στην εποχή της πρόσδεσης του νησιού στην επιρροή της Σοβιετικής Eνωσης. Ακόμη όμως και οι στενοί κύκλοι των οπαδών του απαγορευμένου επαναστάτη πρέπει να φάνταζαν πολυπληθείς σε σχέση με εκείνους που ήξεραν ότι ένας Χάιμε Λόπεζ που κυκλοφορούσε στους δρόμους της Αβάνας ήταν στην πραγματικότητα ο Ραμόν Μερκαντέρ.

Ο Ιβάν Κάρδενας Ματουρέλ, πρωταγωνιστής και alter ego του επιτυχημένου συγγραφέα (και) αστυνομικών μυθιστορημάτων, σίγουρα δεν ανήκε σε καμία από τις δύο ομάδες. Αντιμέτωπος με τα πιεστικά ερωτήματα των καθημερινών στερήσεων και τα προβλήματα των κοινών θνητών, βρίσκεται σταδιακά στη δίνη αποσπασματικών πληροφοριών γύρω από μια ιστορία που έως τότε αγνοούσε. Σε ρυθμό που παραπέμπει σε θρίλερ, ανακαλύπτει ψηφίδες της διαδρομής του Ραμόν Μερκαντέρ, ταλαντεύεται ανάμεσα στην αδιαφορία και το πάθος της εξερεύνησης και εν τέλει συνθέτει τις διαδρομές του Λέον Τρότσκι από τα βάθη της σοβιετικής στέπας έως το Μεξικό και του Ραμόν Μερκαντέρ από τα χαρακώματα της Ισπανίας έως τις παραλίες της Αβάνας. Πρόκειται για μια σύνθεση γοητευτική. Η επιμονή στη λεπτομέρεια και η έρευνα του συγγραφέα αναδεικνύουν άγνωστες πτυχές, ενώ ταυτόχρονα εκτείνονται σε εκείνες τις σφαίρες που απουσιάζουν από τις συμβατικές εξιστορήσεις: τα πάθη - όπως η ερωτική παραφορά του Λέον Τρότσκι για τη Φρίντα Κάλο -, τα κίνητρα - η πίστη του Ραμόν Μερκαντέρ στην επανάσταση -, τις φοβίες και τα συναισθήματα.

Ο Τρότσκι δεν αντιμετώπισε μόνο την ήττα του επαναστατικού του οράματος. Τα χρόνια της εξορίας κύλησαν μέσα στην αγωνία για την τύχη όσων είχαν μείνει «πίσω» και κυρίως του μικρότερου γιου του Σεργκέι - ο οποίος, όπως και τόσοι άλλοι, εκτελέστηκε το 1937 στην κορύφωση των σταλινικών διώξεων. Η απόσταση ανάμεσα στον φλογερό ηγέτη της εσωκομματικής αντιπολίτευσης όταν εξόριστος φεύγει από τη Σοβιετική Ενωση και στον κουρασμένο συγγραφέα στα χρόνια του Μεξικού υπογραμμίζει τη συσσώρευση των πολλαπλών απογοητεύσεων και των κακών ειδήσεων. Την ίδια ώρα ο μικρόκοσμος γύρω του στένευε διαρκώς διαλυμένος από ίντριγκες, καχυποψία και εσωστρέφεια.

Η ζωή του Ραμόν Μερκαντέρ σφραγίστηκε από τις ίντριγκες των μυστικών υπηρεσιών και τα εσωτερικά ξεκαθαρίσματα της NKVD. Ο άνθρωπος που - ως Ζακ Μορνάρ - έσφιγγε τα δόντια για να είναι ο εραστής της άχαρης τροτσκίστριας, που θα του επέτρεπε να εισχωρήσει στα άδυτα του στόχου του, δεν είχε καμία σχέση με τον φλογερό άνδρα που ζητούσε τον έρωτα μέσα στην έξαψη των επαναστατικών γεγονότων της Ισπανίας. Ζακ Μορνάρ, Φρανκ Τζάκσον, Χάιμε Λόπεζ: ο Ραμόν Μερκαντέρ έχασε το δικαίωμα να είναι ο εαυτός του την ημέρα που δέχτηκε να στρατολογηθεί στις σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες. Η διάψευση του επαναστατικού οράματος, του τόσο ευδιάκριτου στα χαρακώματα της Ισπανίας, δεν ήταν στη δική του περίπτωση ηχηρή, αλλά υπόγεια, διαβρωτική και τελειωτική. Οπως ακριβώς και η ασθένεια που τον οδήγησε στο βιολογικό τέλος.

Για τον Λεονάρδο Παδούρα η αφήγηση αυτής της διπλής ιστορίας συνιστά μια πράξη χειραφέτησης έναντι του φόβου. Η άρθρωση μιας «ιστορίας που δεν μπορεί να ειπωθεί» μετατρέπεται έτσι σε μια πολιτική πράξη που μαρτυρεί τις ουσιαστικές μεταβολές που συντελούνται τα τελευταία χρόνια στην Κούβα. Η «μεγάλη διάψευση των ψευδαισθήσεων» επιτρέπει στον αφηγητή Ιβάν Κάρδενας Ματουρέλ, και στον αναγνώστη, να μην αναζητεί πια ήρωες, αλλά να συζητεί για την ουσία της επαναστατικής μεταβολής των ανθρώπινων κοινωνιών και της ιστορικής εξέλιξης που δεν εξαρτώνται από μεσσίες και πράκτορες.

Ο Παδούρα δεν ακολουθεί τον εύκολο δρόμο να επιλέξει "πλευρά", να αγιοποιήσει και να δαιμονοποιήσει τους ιστορικούς πρωταγωνιστές. Αντίθετα, επιχειρεί μία διαλεκτική υπέρβαση των απλουστευτικών στερεοτύπων, προτείνοντας - συχνά υπαινικτικά - την ανάγκη το νέο απελευθερωτικό όραμα να είναι οριστικά απαλλαγμένο από τα βαρίδια του παρελθόντος».

Ο δαιδαλώδης ιστός τόπων, ονομάτων και γεγονότων συναρπάζει τον αναγνώστη, χάρη και στην μετάφραση του Κώστα Αθανασίου, εξαιρετική στην ιστορική της ακρίβεια και την αφηγηματική της ζωντάνια.

Πηγή: http://www.tanea.gr/vivliodromio/?aid=4677299

Η δολοφονία του Τρότσκι... μέσω Κούβας

Πολλά χρόνια μετά την έκδοση του εμβληματικού μυθιστορήματος του Ισπανού Χόρχε Σεμπρούν Ο δεύτερος θάνατος του Ραμόν Μερκαντέρ (στη Γαλλία εκδόθηκε το 1969 και στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 1983 από το Θεμέλιο, μεταφρασμένο από τον Aρη Αλεξάνδρου), ένας άλλος ισπανόφωνος συγγραφέας, ο Κουβανός Λεονάρδο Παδούρα, γνωστός για τα αστυνομικά του βιβλία, επιχειρεί να μιλήσει για την αποτρόπαια δολοφονία του Τρότσκι από τις μυστικές υπηρεσίες του Στάλιν με τον δικό του τρόπο.

Στο Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά ο Παδούρα αφηγείται τη ζωή του επαναστάτη Λιεφ Νταβίντοβιτς Μπρονστάιν, γνωστού ως Τρότσκι, διηγούμενος τα γεγονότα από τότε που έπεσε στη δυσμένεια του Στάλιν και μαζί με τη σύζυγό του Ναταλία Σεντόβα βρέθηκε εξόριστος στις εσχατιές της ασιατικής Ρωσίας, στη Σιβηρία, στην Aλμα Aλτα, έχοντας συντροφιά τη σκυλίτσα του, τη Μάγια.

Παράλληλα, ο συγγραφέας ανατρέχει στο παρελθόν του Ραμόν Μερκαντέρ, του δολοφόνου του μπολσεβίκου ηγέτη, ο οποίος στον Ισπανικό εμφύλιο αγωνίστηκε εναντίον των εθνικιστών του στρατηγού Φράνκο, μαζί με τη μητέρα του, την Καριδάδ, μια φανατική κομμουνίστρια αριστοκρατικής καταγωγής η οποία είχε επιστρέψει στην Ισπανία από την Κούβα.

Κάποια στιγμή οι ζωές αυτών των δύο ανθρώπων διασταυρώθηκαν.

Hταν τότε που ο Στάλιν, αφού διέταξε την εκτέλεση όλων των παλιών του συντρόφων στο κόμμα των μπολσεβίκων, μένοντας μόνος και πανίσχυρος στην εξουσία, θεωρώντας πως ο Τρότσκι αποτελεί απειλή για την παντοδυναμία του και εν όψει του επερχόμενου πολέμου, παρά τη συμφωνία που υπέγραψε με τον Χίτλερ, αποφάσισε την εξόντωσή του.

Ο νεαρός Μερκαντέρ, πιστός στην πατρίδα του και λάτρης του Στάλιν, στρατολογήθηκε από έναν άνθρωπο της Γκεπεού και ανέλαβε να ξεκάνει τον Τρότσκι με οποιονδήποτε τρόπο. Διότι είχε πειστεί, όπως όλοι οι τότε πιστοί στη Σοβιετική Eνωση κομμουνιστές, ότι ο Τρότσκι ήταν προδότης του σοσιαλισμού και της πατρίδας, «ένα σκουλήκι που έχει πουληθεί στους φασίστες».

Η λατινοαμερικάνικη εμπλοκή

Πώς εμπλέκεται η Κούβα στο δίδυμο Τρότσκι - Μερκαντέρ; Είναι απλό: μετά τη δολοφονία του Τρότσκι, στις 20 Αυγούστου 1940 στο Κογιοακάν του Μεξικού, και τη φυλάκιση του Μερκαντέρ (Ζακ Μορνάρ ή Τζάκσον), την αποφυλάκισή του και τη φυγή του στη Μόσχα, όπου του απονεμήθηκε το μετάλλιο του Hρωα της Σοβιετικής Eνωσης, ο δολοφόνος πήγε να ζήσει στην Κούβα, όπου είχε γεννηθεί η μητέρα του. Το κλίμα ήταν φιλικό γι’ αυτόν και το καθεστώς του Φιντέλ Κάστρο του παρείχε όλα τα μέσα για να ζήσει εν ειρήνη.

Πέθανε στην Αβάνα το 1978, άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Για τον Παδούρα, ο οποίος ως το 1989, έτος της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου και κατάρρευσης των καθεστώτων του «υπαρκτού σοσιαλισμού», είχε απόλυτη άγνοια, όπως και κάθε Κουβανός, για τις περιπέτειες και τις ιδέες του Τρότσκι – άρα δεν μπορούσε να είναι τροτσκιστής – ήταν μια ευκαιρία να αναφερθεί εξαντλητικά στη ζωή του. Επινόησε λοιπόν έναν κουβανό συγγραφέα, τον Ιβάν Κάρδενας Ματουρέλ, και μέσω αυτού αφηγήθηκε την ιστορία.

Τον Μάρτιο του 1977, εποχή κρίσης για την κουβανική οικονομία καθώς ο στόχος για παραγωγή 10 εκατομμυρίων τόνων ζάχαρης – το κυριότερο εξαγωγικό προϊόν της χώρας – δεν καλύφθηκε, ο Ιβάν, παλεύοντας να βγάλει τα προς το ζην, περιπλανιέται σε μια παραλία έξω από την Αβάνα και διαβάζει ένα βιβλίο του Ρέιμοντ Τσάντλερ που περιέχει το διήγημα «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά».

Τότε γνωρίζει έναν παράξενο άνθρωπο με δυο σκυλιά που του συστήνεται ως Λόπες και του διηγείται μια ιστορία: την ιστορία του Ραμόν Μερκαντέρ.

Το βιβλίο ευτύχησε να μεταφραστεί από τον Κώστα Αθανασίου, του οποίου οι υποσημειώσεις λύνουν αρκετές απορίες του αναγνώστη σχετικά με την πλοκή.

Μια ελεγεία για τη Σοβιετική Ενωση

Ο Παδούρα δεν γράφει ιστορική μελέτη, αλλά μυθιστόρημα με στοιχεία θρίλερ. Μολονότι οι ήρωές του είναι υπαρκτά πρόσωπα, παρ’ ότι αφηγείται πραγματικά επεισόδια αναφέροντας χρονολογίες, αρκετά από τα γεγονότα είναι επινοημένα.

Το τονίζει ο ίδιος στο Σημείωμα του τέλους, όταν επιμένει πως η ιστορία του «έχει οργανωθεί σύμφωνα με τις ελευθερίες και τις απαιτήσεις της μυθοπλασίας». Στην πραγματικότητα ο συγγραφέας, ο οποίος συνέλαβε την ιδέα στα τέλη του 20ού αιώνα, όταν η Κούβα υπέφερε τα πάνδεινα στη λεγόμενη «ειδική περίοδο», μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, έγραψε το μυθιστόρημά του για έναν σοβαρότατο λόγο: χρησιμοποίησε τη δολοφονία του Τρότσκι ως πρόσχημα.

Ηθελε να μιλήσει για την άνοδο, την ακμή και την πτώση του κομμουνισμού και να πραγματευτεί «τη διαστροφή της ουτοπίας του 20ού αιώνα», όπως υπογραμμίζει, της«διαδικασίας στην οποία πολλοί επένδυσαν τις ελπίδες τους και τόσοι από μας έχουμε χάσει όνειρα, χρόνια, ακόμη και αίμα και ζωή». Ο Παδούρα δεν καταγγέλλει, ούτε μεμψιμοιρεί. Τον ήρωά του, τον φανατικό οπαδό του Στάλιν, τον αντιμετωπίζει με συμπόνια.

Τον χαρακτηρίζει κι αυτόν θύμα του παράφρονος Γεωργιανού ο οποίος δεν σκότωσε μόνο εκατομμύρια συμπατριώτες του, μα αμαύρωσε και την εικόνα της πατρίδας του.

Πηγή:http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=436942 

Στον κινέζο Μο Γιαν το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2012

Στον Κινέζο συγγραφέα Μο Γιάν απένειμε η Σουηδική Ακαδημία το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2012. Κριτικοί έχουν αποκαλέσει τον Μο Γιαν ως την κινεζική απάντηση στον Φραντς Κάφκα και τον Τζόζεφ Χέλερ. Σύμφωνα με το σκεπτικό της Ακαδημίας ο Μο Γιάν βραβεύθηκε επειδή "αναμιγνύει λαικές αφηγήσεις, Ιστορία και σύγχρονες ιστορίες με μαγικό ρεαλισμό". 

Δώδεκα χρόνια μετά τον Γκάο Ζινγιάν, ο οποίος ωστόσο έχει γαλλική υπηκοότητα, ο Μο Γιάν γίνεται ο δεύτερος Κινέζος λογοτέχνης στον οποίο απονέμεται το βραβείο της Σουηδικής Ακαδημίας. Το όνομα Μο Γιάν, είναι λογοτεχνικό ψευδώνυμο του 57χρονου Κουάν Μογιέ. Στα κινεζικά σημαίνει: "Μην μιλάς". Ο ίδιος έχει πει ότι το επέλεξε πριν ακόμη γράψει το πρώτο του μυθιστόρημα για να του υπενθυμίζει πως η ειλικρίνειά του, για την οποία ήταν γνωστός δεν ήταν ευπρόσδεκτη στην Κίνα. Το 1976 κατατάχθηκε εθελοντικά στο Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό όπου σπούδασε βιβλιοθηκάριος. Το 1981 δηµοσίευσε το πρώτο του µυθιστόρηµα Βροχή που πέφτει µια ανοιξιάτικη νύχτα. Ακολούθησε το βιβλίο του Oι κόκκινοι αγροί (1987), που άρχισε να του δηµιουργεί προβλήµατα µε τη λογοκρισία και το οποίο µεταφέρθηκε στον κινηµατογράφο από τον Ζανγκ Γιµού. Τα βιβλία του Η δηµοκρατία του κρασιού (2001) καιΜεγάλα στήθη και φαρδιές περιφέρειες (2003) είχαν επίσης προβλήµατα µε τη λογοκρισία.

Στα ελληνικά κυκλοφορεί το μυθιστόρημά του Οι μπαλάντες του σκόρδου. 

Οι μπαλάντες του σκόρδου Μο Γιάν Μετφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2006 Τιμή € 21,30, σελ. 338