Η ΕΘΑΛ και οι Λέσχες Ανάγνωσης "Βιβλιοτρόπιο", "Διά-Λογος" και "Πυρείον" φιλοξενούν την Έρση Σωτηροπούλου

Η ΕΘΑΛ και οι Λέσχες Ανάγνωσης "Βιβλιοτρόπιο", "Διά-Λογος" και "Πυρείον" φιλοξενούν την Έρση Σωτηροπούλου στον Τεχνοχώρο στη Λεμεσό την Τετάρτη 16 Φεβρουαρίου στις 7.00μμ. Η συγγραφέας θα παρουσιάσει το καινούργιο της μυθιστόρημα "Εύα" αλλά και τη "Φάρσα" που επανεκδόθηκε πρόσφατα. Η εκδήλωση πραγματοποιείται με την στήριξη των Πολιτιστικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού και τη συνεργασία του βιβλιοπωλείου ΚΠ Κυριάκου.





Από τη "Φάρσα" στην "Εύα"

Η Έρση Σωτηροπούλου ξεκίνησε από την ποίηση και ποτέ δεν την εγκατέλειψε, ούτε όταν αφοσιώθηκε, εδώ και χρόνια πολλά, στην πεζογραφία. Από την πρώτη πεζογραφική της περίοδο (που αρχίζει με το Διακοπές χωρίς πτώμα, συνεχίζεται με το Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα και τη Φάρσα, που εκδίδονται την ίδια χρονιά, το 1982, και κλείνει με το Μεξικό) έως σήμερα, η Σωτηροπούλου αποτυπώνει με έναν ποιητικό εξπρεσιονισμό τη ρευστότητα του κόσμου και της ύπαρξης, ανοίγοντας με το χιούμορ της κρατήρες στην πρόσληψη του οικείου και καθιστώντας το ανοίκειο, μεγαλύνοντας το καθημερινό την ώρα που το ανατινάζει.

Πριν από λίγες μέρες επανεκδόθηκε η Φάρσα, αυτή η παιγνιώδης ιστορία δύο κοριτσιών, που είκοσι οχτώ χρόνια μετά την πρώτη της έκδοση μας θυμίζει πόσο μαστορικά διαχειρίστηκε η Σωτηροπούλου από νωρίς τις εκρηκτικές δυνατότητες της γλώσσας. Δυο κορίτσια λοιπόν στη Φάρσα, όπου φάρσα ίσον εξαπάτηση και επομένως και γραφή. Πολλά κορίτσια, μεγαλύτερα ή μικρότερα, στο έργο της Σωτηροπούλου γενικώς.

Και στη δεύτερη περίοδο της δημιουργίας της (από τη Χοιροκάμηλο και το Βασιλιά του φλίπερ ως το Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές και το Δαμάζοντας το κτήνος). Η κριτική την έχει επισημάνει αυτή την επίμονη παρουσία των γυναικών που ταξιδεύουν σε δρόμους εντός και εκτός. Τα χνάρια τους ακολουθεί και η Εύα, η ηρωίδα του τελευταίου της μυθιστορήματος, με το εμβληματικό όνομα που παραπέμπει στη δημιουργία του κόσμου και στην ανθρωπογονία.

Η ιστορία της Εύας είναι η ιστορία μιας περιπλάνησης στην πόλη, ένα βράδυ γιορτής, μέσα σε μια νύχτα γεμάτη θαύματα και μάγια, που οδηγεί σε μοιραίες κι οδυνηρές αναθεωρήσεις. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όσον αφορά αυτό το ταξίδι μαθητείας στον κόσμο και στον εαυτό έχει ωστόσο η οπτική μέσα από την οποία μας το παρουσιάζει η Σωτηροπούλου: μια οπτική ειρωνική, που καταλήγει ενίοτε στην παρωδία και είναι οργανικά ενταγμένη σε μια ποιητική των κατόπτρων και των αναδιπλασιασμών, μια ποιητική που ξεκινά από το πλέον ορατό μακρο-επίπεδο, των θεματικών και της δομής, και καταλήγει στους παραλληλισμούς, τις αναλογίες και τις επαναλήψεις στο μορφικό μικρο-επίπεδο, στη φιλοπαίγμονα ρητορική του κειμένου.

Η Εύα είναι λοιπόν οργανωμένη εξαρχής ως ένα θέατρο του παραλόγου και μαζί ένα θέατρο μέσα στο θέατρο. Το παράλογο προκύπτει από την απόσταση, την απομάκρυνση, το χωρισμό, το ασυναφές και το ασύνδετο που κυριαρχούν στο κείμενο και σφραγίζουν τα πρόσωπα: όλες οι σχέσεις της Εύας, με το εξ ορισμού ειρωνικό όνομα και την εμφάνισή της σε ένα τυπικό εδεμικό σκηνικό, είναι γεμάτες κενό και σιωπή. Γεμάτες από «τίποτα». Δεν έχει επαφή με τον Αδάμ/Νίκο, το καίριο χαστούκι είναι η επαφή της ρήξης· δεν έχει επαφή με τον πατέρα της, τη μητέρα της, τη δουλειά της, τον κόσμο. Το υπονοούμενο τριπάκι, ενισχυτικό της όρασης, παράγει σκότος, τύφλωση, απώθηση. Εμφανίζει τον κόσμο όπως είναι, ετοιμόρροπος, διασκορπισμένος σε καθρέφτες που αναδιπλασιάζουν ες άπειρον τα είδωλά του, υπογραμμίζοντας αυτήν ακριβώς την απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στην Εύα και στον κόσμο· στους άλλους και στον κόσμο· στον κόσμο που ο καθένας αντιλαμβάνεται και σ’ αυτόν που πραγματικά είναι: η λιμοκτονία στο πάρτι ως κοινωνική κριτική, περφόρμανς, αλλά και διακειμενική αναφορά στον αγγλικό ρεαλισμό του 19ου αιώνα.

Η δομική, θεμελιακή απόσταση λοιπόν, που λειτουργεί ως αχλή και ως νεφέλωμα, επιτεινόμενη από τον αναδιπλασιασμό, επιβάλλεται τελικά σε όλους και σε όλα: απόσταση του έρωτα από τον ερωτισμό, του βιολογικού από το ψυχικό, της λέξης από το πράγμα και ούτω καθεξής. Η Εύα δεν ξέρει αν είναι όμορφη ή άσχημη, εκπλήσσεται εξίσου και με τις δύο διαπιστώσεις· αν είναι δυνατή ή αδύναμη. Καθρεφτίζεται κάθε φορά στα μάτια των άλλων, αυτά τα μάτια που τόσο επισταμένα περιγράφονται («καστανά σαν φουντούκια με μια χρυσή σπίθα στο κέντρο», «ανέκφραστα σαν γκρίζα μικρά κουκούτσια»), τονίζοντας την ιδέα μιας μπαρόκ, φευγαλέας, μεταβλητής, ρευστής παράστασης ενός κόσμου που είναι πολλοί παράλληλοι κόσμοι. Όλοι εξίσου υπόρρητα απειλητικοί, φιλοτεχνημένοι με τόση λεπτομέρεια που η εικόνα τους γίνεται τελικά αντιρεαλιστική, καθώς το συγκεκριμένο στην υπερβολή του επαναφέρει δριμύτερο, ανυπόφορο σχεδόν, το αφηρημένο, αν όχι το ίδιο το κενό. Σίγουρα το στραβό που είναι απαραίτητο για να είναι υποφερτή η ζωή και το υπογραμμίζει η φιλοπαίγμων ρητορική της Σωτηροπούλου, με τους θεατρικούς διαλόγους και τους δραματικούς μονολόγους, και με τις λέξεις που δεν σκάνε «σαν παχιές κουταλιές σούπας σε άδειο πιάτο», αλλά κουδουνίζουν χαρούμενα, ακόμα κι όταν κουβαλάνε τη βαρύτερη θλίψη.

Το αφηγηματικό σχέδιο της Σωτηροπούλου γίνεται πιο πολύπλοκο όταν η ειρωνική ματιά, πέρα από το σαρκασμό όσον αφορά το σινάφι, την κριτική, τους συγγραφείς, περνά στον αυτοαναφορικό σχολιασμό του κειμένου ως προς τα όρια της αναπαράστασης και της αυτοαναπαράστασης/αντιαναπαράστασης του έργου, ως προς τη δύναμη και τη δραστικότητα των λόγων που περικλείουν το πραγματικό. Παράδειγμα, ο εξομολογητικός, ψυχαναλυτικός μονόλογος του κλέφτη στο θεατρικό δωματίου που στήνει η Σωτηροπούλου, ένα θεατρικό που δεδηλωμένα σχολιάζει τη φύση της μυθιστορηματικότητας μετά τον μοντερνισμό.

Παράλληλα, η ονειρική και θεατρική αντίληψη του πραγματικού υπηρετείται από μια ποιητική της απροσδόκητης εικόνας, όπως αναδύεται μέσα από την αποδοχή της τυχαιότητας, ως ιδιότυπη συναίρεση του αφηρημένου με το συγκεκριμένο, της ομορφιάς και της ασχήμιας. Τα σχήματα λόγου αφθονούν, οι παραλληλισμοί και οι επαναλήψεις μεταγράφουν σε δομικό και μορφικό επίπεδο τους αναδιπλασιασμούς: οι στοές μέσα στο μαγαζί ή στο δρόμο, η πλατεία Θεάτρου και το θεατρικό σκηνικό αλλά και το θεατρικό δωματίου· ο Έντι και ο άλλος κλέφτης· η πόλη της νύχτας και η πόλη της μέρας· η Εύα και η άλλη Εύα· το ζουζούνι-παραίσθηση και το ζουζούνι στο φιλί της με τον ωραίο άγνωστο.

Στην περιπλάνηση της Εύας, μια πλάνη που αναιρεί τις πλάνες –ή μήπως δημιουργεί νέες;–, τα πάντα ρει, όλα μεταβάλλονται, υποβάλλοντας μάλλον παρά επιβάλλοντας την εικόνα τους μέσα σε ένα σχέδιο ποιητικό-ολοποιητικό: η ποίηση συνέχει το όλον που διαφορετικά διαλύεται ες άπειρον. Προσδίδει κάτι το βελούδινο στην πίκρα της αποξένωσης, σαν φευγαλέο χάδι και σωτήρια τρυφερότητα. Αδιέξοδη ίσως. Προορισμένη τελικά για τη ζωή την ίδια, αλλά και για τη γραφή την ίδια.

Τιτίκα Δημητρούλια The Athens Review of Books 14 Ιανουαρίου 2011

Η ΕΘΑΛ και οι Λέσχες Ανάγνωσης "Βιβλιοτρόπιο", "Διά-Λογος" και "Πυρείον" φιλοξενούν την Έρση Σωτηροπούλου ΄την Τετάρτη 16 Φεβρουαρίου 2011 στις 7.00μμ στον Τεχνοχώρο

Ένα γέλιο θα σας θάψει

Κατερίνα Σχινά

Η Έρση Σωτηροπούλου ανασαίνει μέσα στο παράλογο, γιατί το διακρίνει παντού: χειρονομίες και σχέσεις, πρωτοβουλίες και αναμετρήσεις συντελούνται υπό το κράτος του, σκιασμένες από το χλωμό, θειώδες φως του. Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε τα αφηγήματά της «τραγικές φάρσες» με την έννοια που έδωσε κάποτε στον χαρακτηρισμό ο Ευγένιος Ιονέσκο, θέλοντας να υπογραμμίσει πόσο συγκεχυμένα είναι σήμερα τα όρια ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό, πόσο γελοία και ασήμαντη η περιπέτεια της ύπαρξης – ακόμα πιο γελοία και ασήμαντη όταν υφαίνεται πάνω στον καμβά της σοβαρότητας. Όλα τα βιβλία της ισορροπούν στον μυχό της ειρωνείας – ή μάλλον, καλύτερα, της απουσίας: η συγγραφική της συνείδηση είναι ταυτισμένη με την αποστασιοποίηση. Είναι μια συνείδηση ανευλαβής: σχεδιάζει καμπύλες που συνδέουν σκόρπια σημεία, γνωρίζοντας ότι η ζωή έχει μοιραστεί από καιρό σε ψήγματα ασήμαντα και η διάρκειά της σε μηδαμινά συμβάντα, περιπαίζει τον κόσμο, διακωμωδεί τον εαυτό της με μιαν απόλυτη έλλειψη αυταρέσκειας, αναζητεί, στις φαινομενικά λείες και ακύμαντες επιφάνειες της πραγματικότητας, τις ρωγμές εκείνες απ’ όπου τρυπώνει το αναπάντεχο, το παράδοξο και το ανοίκειο, για να αναστατώσουν τις παγιωμένες βεβαιότητες και μας ξυπνήσουν «από την ύπνωση του εαυτού». Πριν από δώδεκα χρόνια, με αφορμή την έκδοση του «Βασιλιά των φλίπερ», έγραφα πως τα διηγήματά της αναδίνουν το μπεκετικό μηδέν, το μπαροουζικό γκροτέσκο, τη σαρτρική ναυτία. Τίποτα διαφορετικό δεν θα’ λεγα σήμερα. Σε όλα τα βιβλία της,  από τις «Διακοπές χωρίς πτώμα» και το «Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα», ως την «Χοιροκάμηλο» και το «Ζιγκ ζαγκ στις νεραντζιές», από τη «Φάρσα» ως τον «Βασιλιά των φλίπερ», το «Δαμάζοντας το κτήνος», και τέλος την «Εύα», αυτήν την  περιπλάνηση σε αναζήτηση του ανεύρετου νοήματος που αποτελεί το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά της, η συγγραφέας βεβαιώνει με κάθε τρόπο ότι το νόημα δεν υπάρχει με τον τρόπο που υποδηλώνει ότι υπάρχει. Όπως στους μεγάλους συγγραφείς που πάνω στη φωνή τους η Έρση Σωτηροπούλου ξετυλίγει, ομόφωνα ή αντιστικτικά, τον δικό της σκοπό, ο τόνος της αφήγησης σημαίνει πολύ περισσότερα απ’ ότι το νόημα, «κι αυτή είναι η ζεστασιά που, αρνούμενη στο μεταφυσικό να έχει την τελευταία λέξη, χαρακτηρίζει το παράλογο», όπως παρατηρούσε πριν από χρόνια ένας ερευνητής, γράφοντας για το θέατρο του Μπέκετ.

Η ζεστασιά της Σωτηροπούλου βέβαια, έχει να κάνει με το χιούμορ της.  Πάντοτε κουρδισμένη σε μια σκωπτική τονικότητα, μετεωρίζεται ανάμεσα στα άκρα, παλινδρομεί από τον ένα πόλο στον αντίθετό του, αναμειγνύει ζάχαρη κι αλάτι, κάνει τον αναγνώστη να ευθυμεί και ταυτόχρονα να θλίβεται, μας προσφέρει στο πιάτο τα αταίριαστα, μέσα στην ασυμφιλίωτη και αθεράπευτη αντιπαλότητά τους. Αυτή η ελεύθερη και ασυνεχής της διαγωγή, που χλευάζει ό, τι φαντάζει σοβαροφανές, βαρύ, στομφώδες και αμετακίνητο, ενώ ταυτόχρονα εμμένει σε μια ποιητική του απροσδόκητου – ένα αντικείμενο που μεταμορφώνεται κάτω απ’ τα μάτια μας σε κάτι άλλο, βγαλμένο από όνειρο θαρρείς, μια απροσδιόριστη κίνηση, μια σκέψη, μια φράση προφερμένη άτοπα και κολοβωμένα (ακόμα θυμάμαι εκείνη τη γιαγιά που δεν λέει το «ου» και το «κοταλάκι» της από το Ζιγκ-Ζαγκ στις νεραντζιές) – αποκαλύπτει την αμφισημία των πραγμάτων, καθώς τα αναποδογυρίζει για να δούμε και την άλλη, τη σκοτεινή κι αθέατη πλευρά τους.

Ξαναδιάβασα πρόσφατα τη «Φάρσα», έργο νεανικό, γραμμένο πολύ πριν η Έρση Σωτηροπούλου κλείσει τα τριάντα, που επανεκδόθηκε πρόσφατα. Δεν είμαι το ίδιο πρόσωπο που την απόλαυσε είκοσι οκτώ χρόνια πριν. Τότε, διάβαζα το βιβλίο ως δυνητική πρωταγωνίστρια και ξεκαρδιζόμουν με τις φάρσες των νεαρών ηρωίδων του∙ σήμερα, παρ’ ότι εξακολουθώ να γελάω το ίδιο χορταστικά, στέκομαι απορημένη και μερικές φορές έκθαμβη μπροστά σε μια γλώσσα που είτε εξαρθρώνεται είτε παίζει με τις λέξεις, παραμορφώνοντας το νόημά τους, ενώνοντας τα διακριτά και διαχωρίζοντας τα ταυτόσημα, ανακαλύπτοντας μακρινές αναλογίες, κάνοντας αισθητές, χάρη στο παιχνίδι των συνηχήσεων ή τις ομοφωνίας τις πιο απροσδόκητες συγγένειες, ενσωματώνοντας καθαρεύουσα, λογιοσύνη, δημοτικό τραγούδι, λαϊκή γλώσσα των φωτορομάντζων σε μια βέβηλη καθομιλούμενη συνθηματικής οξύτητας. Είναι μια γλώσσα που παράγει πνευματικό ηλεκτρισμό, σχολιάζοντας και αδιάκοπα υπονομεύοντας την εξουσιαστική της δομή∙ μια γλώσσα που ευνοεί τις μυστηριώδεις έλξεις, τις συμπάθειες και τις διεγερτικές σχέσεις∙ μια γλώσσα ταχυδακτυλουργική και δόλια, που διασκεδάζει, μέσα σ’ ένα παραλήρημα συνδυαστικής και τερατογόνου φαντασίας, να ζευγαρώνει το κάθε τι με το οτιδήποτε. Ο Νάνος Βαλαωρίτης πολύ εύστοχα παρατηρεί στον πρόλογο του βιβλίου, που τον έγραψε τον Αύγουστο του 1981 για να συνοδέψει την πρώτη έκδοση, ότι η Φάρσα «είναι το πρώτο ελληνικό έργο που συνειδητοποιεί ότι από τη γλώσσα αρχίζει η καταπίεση, είτε είναι αυτή ιδεολογική είτε είναι συγκινησιακή».

Χρειάζονται όμως δυο λόγια για το κεντρικό εύρημα του βιβλίου, γλωσσοκεντρικό και συνάμα αντεξουσιαστικό, γι’ αυτή την «ανταρσία» την οποία προοιωνίζεται, σύμφωνα με τον Νάνο Βαλαωρίτη πάντα, ο τηλεφωνικός κλεφτοπόλεμος. Η Φάρσα είναι η ιστορία δύο κοριτσιών, δυο φιλενάδων που μόλις έχουν δρασκελίσει την θύρα εξόδου από την εφηβεία.  Οι φίλες, κλεισμένες σ’ ένα ουδέτερο φοιτητικό διαμέρισμα, διασκεδάζουν σε βάρος ανυποψίαστων άγνωστών τους μικροαστών, που τους ψαρεύουν από τον τηλεφωνικό κατάλογο  κι ύστερα δεν τους αφήνουν σε χλωρό κλαρί, τηλεφωνώντας τους διαρκώς και περιλούζοντάς τους με τις μεγαλύτερες εξωφρενικότητες:

-          Τον κύριο Οικονόμου παρακαλώ

-          …

-          Ζιζίκα Καυτατζόγλου από το Αρχαιολογικό Μουσείο

-          …

-          Τι ώρα θα επιστρέψει;

-          …

-          Τίποτα το ιδιαίτερο. Ο κ. Έφορος ήθελε να ζητήσει από τον κύριο Οικονόμου να εκτεθεί στο μουσείο μας και…

-          …

-          Ναι, ο ίδιος αυτοπροσώπως. Άδειασε μια θέση πλάι σ’ έναν κούρο της προκλασικής περιόδου κι εμείς ευθύς σκεφτήκαμε το σύζυγό σας. Οι ώρες λειτουργίας του μουσείου είναι…

Ή:

-          Τον κύριο Χατζηδημητρίου παρακαλώ.

-          …

-          Από το Υπουργείο Δημοσίων Έργων.

-          …

-          Πρόκειται για την ανατίναξη ενός φράγματος

-          …

-          Το φράγμα; Κοντά στον Έβρο, αλλά ξυπνήστε τον κυρία μου, σας ικετεύω…

-          …

-          Η ώρα είναι ακατάλληλη; Μα ξέρετε είναι απόλυτος ανάγκη…

-          …

-          Κινδυνεύουν χιλιάδες γυναικόπαιδα, ορδές αφιονισμένων Τούρκων ετοιμάζονται να επιτεθούν και…

Ή:

-          Τον κύριο Εμμανουήλ θα ήθελα παρακαλώ.

-          …

-          Αντιγόνη Παπαβαζεκοπούλου από το περιοδικό «Η Κιβωτός του έθνους».

-          …

-          Αν δεν κάνω λάθος είσθε Κύπριος…

-          …

-          Όχι; Τότε θα πρόκειται για κάποιο λάθος… Με συγχωρείτε, λυπάμαι πολύ…

-          …

-          Υπάρχει ένα ποιηματάκι για σας στο περιοδικό μας.

-          …

(….)

-          Μα πώς δεν έχετε σχέση; Τι πράγματα είναι αυτά; Αρνείσθε τον αιμοδότην σας, την πατρίδα, το εθνικό έλεος, το ιερόν χώμα με τη σβουνιά και τα φυσικά λιπάσματα χωρίς χημ…

-          …

-          Δεν είσθε Κύπριος; Πώς τολμάτε να μην είσθε Κύπριος; Τι είδους θράσος είναι αυτό κύριε Εμμανουήλ; Μήπως προτιμάτε να είσθε Αφρικανός σαν τον Σκιπίωνα και να πίνετε το αίμα των αδελφών σας; Όχι πείτε μου! Μήπως προτιμάτε να σβήνετε την δίψα σας με αίμα μικρών παιδιών όπως το ρουφώσιν οι μασόν…

Οι φάρσες, βέβαια, είναι για τη Ρένα και την Τίτι (φίλες; αντίπαλες; δυο αλληλοσυμπληρούμενα εγώ, ή μήπως ένα εγώ σε δύο ενσαρκώσεις;) η άμυνα απέναντι σε έναν κόσμο που απεχθάνονται, ένα κόσμο τακτοποιημένο που τον περιγελούν αλλά και τον φοβούνται, όπως φοβούνται πάντα οι νέοι τη στέγνια των μεγάλων, τον κίνδυνο της παραίτησης που εμφανίζεται ως σύνεση, κι εκείνη την «ωριμότητα»  που συνεπάγεται ολοσχερή παράδοση των όπλων και εγκατάλειψη στην σκυθρωπή τελμάτωση της ζωής. Οι φάρσες είναι ένας τρόπος να αποδομήσουν τα μουχλιασμένα και υποκριτικά εθνικοπατριωτικά ιδεώδη, την αρχαιομανή μας ρητορεία και τη χλαμυδοφόρο απαιδευσία μας, κι έτσι να απαλλαγούν από το ασήκωτο βάρος του παρελθόντος: σε μια εξαιρετικά εύγλωττη στιγμή του βιβλίου, όταν μια από τις ηρωίδες, ακολουθώντας άσκοπα έναν νεαρό βρίσκεται κάτω από την Ακρόπολη, νιώθει να συντρίβεται μέχρι ναυτίας από την αλαζονικά άχρονη παρουσία των ερειπίων της, από την «χυδαία επιμονή του Παρθενώνα να παρουσιάζεται έτσι όπως είναι».  Τέλος, είναι ένα είδος θωράκισης απέναντι στην κρατική εξουσία, που μολονότι εμπαίζεται και περιφρονείται δεν παύει να προκαλεί ένα μικρό μούδιασμα φόβου και απώθησης.

Η Ρένα και η Τίτι, λοιπόν χλευάζουν, γελοιοποιούν αυτόν τον κόσμο, τον αποσαθρώνουν, όχι μονάχα δια του τηλεφώνου, αλλά και δια της παρουσίας τους σε οικογενειακές συνάξεις, όπου θείες, μανάδες και λοιποί θα προσπαθήσουν να τις ευπρεπίσουν (βλέπε να τις υποτάξουν), ώστε να ταιριάξουν με την περιρρέουσα  ατμόσφαιρα που την ορίζουν γνωστοί και φίλοι, ο «γραμματέας της περιηγητικής λέσχης», η «χήρα του εργολάβου οικοδομών», ο «τέως πρόεδρος του Μετοχικού Ταμείου», ο «επίτιμος γενικός γραμματέας του Υποθηκοφυλακείου» και άλλοι, και άλλοι, συναγμένοι για να υποβάλλουν τα συλλυπητήριά τους στην πενθούσα οικογένεια . Χωρίς, ωστόσο, να αποφεύγουν την ενοχή – ίδιον και αυτή της μεταιχμιακής, μετεφηβικής συνθήκης – που γεννιέται από την επιθυμία της πατροκτονίας και την συμβολική της πραγμάτωση δια της ενηλικίωσης: «Σκότωσες τον πατέρα σου, σκότωσες τον πατέρα σου», ουρλιάζει κάποια στιγμή η Τίτι στη Ρένα σ’ ένα αμοιβαίο παραλήρημα ταύτισης και ταυτόχρονου αμοιβαίου αποχωρισμού, όπου χώρος, χρόνος και πρόσωπα συγχέονται σε μιαν ιλιγγιώδη δίνη μπροστά στην οποία ο αναγνώστης στέκεται δίβουλος: είναι απλώς μια άγρια φαντασίωση ή πρόκειται για ψυχωσικό επεισόδιο; Αν και δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Πυκνό, ασφυκτικά και αστραφτερά πολύσημο, το μυθιστόρημα της Έρσης Σωτηροπούλου παίζει ταυτόχρονα, με ευελιξία εντυπωσιακή, σε όλα τα κλαβιέ∙  επιτρέπει ξέφρενες μεταμορφώσεις και απεριόριστες αναμείξεις, ζευγαρώνει τα ανόμοια και καταργεί κάθε οροθέτηση. «Ω ασυνείδητο, σαν αντανάκλαση εντός μας να κατέλθεις/ Και τα χαρτιά, τα λεξικά, τα φύλα να μπερδέψεις  (…) Το όμοιο είναι το αντίθετο», έγραφε ο Ζυλ Λαφόργκ στο «Παράπονο του Πιερότου».

Θα μπορούσε, λοιπόν, η «Φάρσα» να διαβαστεί και σαν μυθιστόρημα ενηλικίωσης, σαν την αφήγηση μιας διαβατήριας τελετής. Αιώνια και αθεράπευτα στοιχειωμένες από το αντίθετό τους, οι ηρωίδες (τείνω να πω η ηρωίδα, όχι γιατί κάποια στιγμή η Τίτι εξαφανίζεται, ίσως στραγγαλισμένη από την επιστήθια φίλη της, αλλά κυρίως γιατί η ανέλιξη της πλοκής επιβεβαιώνει την ταύτιση των δύο προσώπων) είναι το άθροισμα των παραιτήσεων και των αναβαθμίσεων μέσα από τις οποίες μεγαλώνουν. Μέχρι ένα σημείο η ζωή τους ήταν ένα ταξίδι από τροπικότητα σε τροπικότητα και από κατηγορία σε κατηγορία∙ οι προσδιορισμοί τους ήταν ασταθείς και οι χαρακτηρισμοί τους μεταβατικοί∙ η διαδρομή τους ήταν σαν μια απογραφή όλων των προσωπείων, όλων των σκηνογραφιών.  Καθώς όμως το μυθιστόρημα βαδίζει προς το τέλος, καθώς η αφήγηση μοιάζει να επιταχύνεται και να πυκνώνει συνεχώς, η ηρωίδα που απομένει, η Ρένα, καταλαβαίνει ότι είναι αδύνατον να περιφρονεί τα πάντα χωρίς ταυτόχρονα να εξουθενώνεται η ίδια.  Διαρκώς μετατονιζόμενες, οι φάρσες της θα καταλήξουν σε μια περιπαθή Ομολογία, που μοιάζει με ένα λεπτό σοβαρότητας στη μέση της μασκαράτας, με ένα αληθινό βλέμμα που λάμπει πίσω από τη μάσκα. Για πρώτη φορά έχουμε μια ολοκληρωμένη τηλεφωνική συνδιάλεξη, όπου ακούγεται, επιτέλους, και ο έτερος συνομιλητής – και το γιατί είναι ολοφάνερο, αφού η συνομιλία αυτή, δεν είναι παρά μια ιδιαίτερα ρεαλιστική σκηνή τηλεφωνικού σεξ. Είναι η κορύφωση της αφήγησης, ένα είδος ανακουφιστικής εκτόνωσης, ο οριστικός ενταφιασμός της μοναχικότητας της εξέγερσης, μέσα από τη διπλή της κατάφαση, τον έρωτα –  έστω και τηλεφωνικα.

Η ΕΘΑΛ και οι Λέσχες Ανάγνωσης "Βιβλιοτρόπιο", "Διά-Λογος" και "Πυρείον" φιλοξενούν την Έρση Σωτηροπούλου ΄την Τετάρτη 16 Φεβρουαρίου 2011 στις 7.00μμ στον Τεχνοχώρο